Greenwashing w branży opakowań – jak rozpoznać certyfikowane produkty ekologiczne i nie dać się oszukać?

Zielony kolor, grafika liścia i hasło „przyjazne dla środowiska” mogą sprawić, że opakowanie od razu wydaje się ekologiczne. Taki wygląd nie jest jednak dowodem na mniejszy wpływ produktu na środowisko.

Według Komisji Europejskiej ponad połowa przeanalizowanych deklaracji środowiskowych była niejasna, myląca lub bezpodstawna, a 40% nie miało wystarczających dowodów. Na rynku Unii Europejskiej funkcjonują przy tym setki różnych oznaczeń związanych ze zrównoważonym rozwojem, dlatego konsumentom coraz trudniej ocenić, którym z nich można zaufać.

W tym poradniku wyjaśniamy, jak rozpoznać greenwashing w opakowaniach, na co zwrócić uwagę podczas czytania etykiety i w jaki sposób sprawdzać popularne certyfikaty ekologiczne.

Greenwashing w opakowaniach – co to właściwie oznacza?

Greenwashing, nazywany również ekościemą, to sposób komunikowania produktu lub działalności firmy, który tworzy wrażenie większej troski o środowisko, niż wynika to z rzeczywistych działań.

W przypadku opakowań greenwashing może polegać między innymi na:

• używaniu nieprecyzyjnych haseł ekologicznych,
• eksponowaniu jednej zalety i pomijaniu innych istotnych informacji,
• stosowaniu zielonej kolorystyki oraz symboli natury,
• przedstawianiu własnych znaków graficznych jako niezależnych certyfikatów,
• podawaniu procentowej zawartości materiału z recyklingu bez wyjaśnienia, czego dokładnie dotyczy ta wartość,
• używaniu słów „biodegradowalne” lub „kompostowalne” bez wskazania wymaganych warunków.

Prawdziwa deklaracja środowiskowa powinna być konkretna, możliwa do sprawdzenia i oparta na dowodach. Sama estetyka opakowania nie potwierdza jego właściwości.

Dlaczego greenwashing jest problemem?

Mylące deklaracje utrudniają konsumentom podejmowanie świadomych decyzji. Mogą również stawiać w gorszej sytuacji firmy, które faktycznie inwestują w ograniczenie ilości materiałów, lepszą konstrukcję opakowań, surowce wtórne lub systemy wielokrotnego użycia.

Problemem jest również utrata zaufania. Gdy klienci wielokrotnie spotykają się z niejasnymi lub przesadzonymi hasłami, mogą zacząć traktować wszystkie deklaracje środowiskowe jako chwyt marketingowy.

Unijne przepisy zmierzają dlatego w kierunku ograniczenia ogólnych twierdzeń takich jak „ekologiczny”, „zielony” czy „przyjazny dla środowiska”, jeżeli firma nie potrafi wykazać ich zasadności. Dyrektywa UE 2024/825 przewiduje stosowanie nowych zasad od 27 września 2026 roku.

7 najczęstszych przykładów greenwashingu na opakowaniach

1. Zielony design zamiast konkretnych informacji

Liście, drzewa, kolory ziemi i napisy stylizowane na odręczne mogą budować skojarzenie z naturą. Nie oznacza to jednak, że opakowanie powstało z surowców wtórnych, nadaje się do recyklingu albo ma mniejszy ślad środowiskowy.

Wygląd opakowania jest elementem projektu graficznego, a nie certyfikatem.

Zamiast oceniać produkt na podstawie kolorystyki, warto szukać konkretnych danych:

• rodzaju zastosowanego materiału,
• udziału surowców wtórnych,
• instrukcji segregacji,
• nazwy niezależnej jednostki certyfikującej,
• numeru licencji lub certyfikatu.

2. Niejasne hasła „eko”, „naturalne” i „przyjazne planecie”

Hasła takie jak:

• „zielony wybór”,
• „dobry dla planety”,
• „przyjazny naturze”,
• „świadome opakowanie”,
• „bardziej ekologiczne”

niewiele znaczą, jeżeli nie towarzyszy im wyjaśnienie, na czym dokładnie polega deklarowana korzyść.

Samo zdanie „opakowanie jest bardziej ekologiczne” nie wskazuje:

• z czym je porównano,
• jaki element zmieniono,
• jak duża jest różnica,
• na podstawie jakiej metody wykonano ocenę.

Wiarygodniejsza deklaracja powinna brzmieć na przykład:

W opakowaniu zastosowano o 30% mniej tworzywa niż w poprzedniej wersji o tej samej pojemności.

Nadal warto jednak sprawdzić, jaki był punkt odniesienia i czy zmiana nie wpłynęła na inne właściwości opakowania.

3. Eksponowanie jednej zalety i pomijanie całości

Opakowanie może zawierać informację „nakrętka z recyklingu”, podczas gdy pozostałe elementy wykonano z materiałów pierwotnych. Sama deklaracja nie musi być fałszywa, ale sposób jej zaprezentowania może sugerować, że dotyczy całego opakowania.

Zawsze należy sprawdzić:

• czy informacja odnosi się do całego opakowania,
• czy dotyczy tylko jednego elementu,
• jaki udział w masie opakowania stanowi opisywana część.

Niewielka zmiana nie powinna być przedstawiana jako kompleksowa ekologiczna transformacja produktu.

4. Niejasna informacja o materiale z recyklingu

Hasło „wykonano z materiału pochodzącego z recyklingu” powinno zostać uzupełnione przynajmniej o procentową zawartość surowca wtórnego.

Warto również sprawdzić, czy chodzi o:

• materiał pokonsumencki, pochodzący z produktów użytych i wyrzuconych przez konsumentów,
• materiał przedkonsumencki lub poprodukcyjny, powstający na etapie produkcji.

Oba rodzaje materiału mogą być wykorzystywane ponownie. Problem pojawia się wtedy, gdy firma nie wyjaśnia ich pochodzenia albo sugeruje, że całe opakowanie wykonano z odpadów pokonsumenckich, mimo że deklaracja dotyczy wyłącznie pozostałości produkcyjnych.

5. „Nadaje się do recyklingu” bez dodatkowych wyjaśnień

Możliwość technicznego przetworzenia materiału nie zawsze oznacza, że zostanie on rzeczywiście poddany recyklingowi.

Wpływają na to między innymi:

• lokalny system zbiórki,
• dostępność instalacji,
• sposób połączenia różnych materiałów,
• obecność klejów, powłok i barwników,
• stopień zabrudzenia opakowania,
• prawidłowa segregacja.

Szczególną uwagę warto zwrócić na opakowania wielomateriałowe. Papier połączony na stałe z tworzywem lub aluminium może wymagać innego sposobu zagospodarowania niż zwykły karton.

Informacja „recyklingowalne” jest najbardziej użyteczna wtedy, gdy producent podaje również jednoznaczną instrukcję segregacji.

6. „Biodegradowalne” i „kompostowalne” bez wskazania warunków

Określenia „biodegradowalne” i „kompostowalne” nie są synonimami. Nie oznaczają też, że opakowanie można bezpiecznie pozostawić w środowisku.

Tworzywo kompostowalne może wymagać ściśle kontrolowanej temperatury, wilgotności i czasu, które są osiągalne wyłącznie w instalacji przemysłowej. Komisja Europejska podkreśla, że tworzywa przeznaczone do kompostowania przemysłowego stanowią szczególną grupę materiałów biodegradowalnych i wymagają odpowiedniego systemu zbiórki oraz przetwarzania.

Dlatego na opakowaniu należy szukać informacji:

• gdzie materiał może się rozłożyć,
• czy wymaga kompostowni przemysłowej,
• czy nadaje się do kompostownika przydomowego,
• w jaki sposób należy go wyrzucić.

Certyfikat OK compost INDUSTRIAL dotyczy produktów przeznaczonych do kompostowania w instalacjach przemysłowych. Nie potwierdza rozkładu w kompostowniku ogrodowym. Takie zastosowanie wskazuje oddzielne oznaczenie OK compost HOME.

7. Własne znaki przypominające certyfikaty

Okrągła pieczęć z listkiem i napisem „eco quality” może wyglądać oficjalnie, ale nadal być jedynie elementem identyfikacji wizualnej marki.

Przed uznaniem oznaczenia za certyfikat warto sprawdzić:

• kto je przyznał,
• czy jednostka jest niezależna od producenta,
• jakie kryteria musiał spełnić produkt,
• czy dostępna jest publiczna baza certyfikatów,
• czy na opakowaniu znajduje się numer licencji.

Brak możliwości znalezienia organizacji, regulaminu lub rejestru powinien wzbudzić ostrożność.

Jakie certyfikaty można spotkać na opakowaniach?

Certyfikat nie oznacza automatycznie, że całe opakowanie jest najlepszym możliwym rozwiązaniem środowiskowym. Potwierdza przede wszystkim spełnienie wymagań określonych przez dany system.

Dlatego zawsze należy sprawdzić, czego dokładnie dotyczy oznaczenie.

FSC – pochodzenie materiałów drzewnych

Certyfikacja FSC obejmuje materiały pochodzenia leśnego oraz ich drogę przez łańcuch dostaw. System pomaga sprawdzić, czy certyfikowany surowiec został odpowiednio zidentyfikowany na kolejnych etapach produkcji i dystrybucji.

Na opakowaniach można spotkać trzy podstawowe rodzaje etykiet:

• FSC 100% – materiał pochodzi z lasów certyfikowanych w systemie FSC,
• FSC Recycled – materiał pochodzi ze źródeł z recyklingu,
• FSC Mix – produkt zawiera mieszankę materiałów z różnych dopuszczonych w systemie źródeł.

Dokładne znaczenie zależy więc od rodzaju etykiety. Nie należy zakładać, że każde opakowanie z logo FSC wykonano wyłącznie z materiału z recyklingu.

Certyfikat można zweryfikować w oficjalnej bazie FSC, korzystając z kodu znajdującego się przy oznaczeniu.

PEFC – certyfikowane źródła surowców leśnych

PEFC to kolejny system certyfikacji dotyczący surowców pochodzących z lasów oraz kontroli łańcucha dostaw.

Na papierowych i kartonowych opakowaniach oznaczenie PEFC informuje o zastosowaniu włókien pochodzących z certyfikowanych i weryfikowanych źródeł. Autentyczność certyfikatów i użytkowników znaków można sprawdzać w bazach prowadzonych przez PEFC.

OK compost INDUSTRIAL i OK compost HOME

Oznaczenia OK compost są przyznawane w ramach systemu certyfikacji TÜV AUSTRIA.

OK compost INDUSTRIAL oznacza, że produkt jest przeznaczony do kompostowania w kontrolowanych warunkach przemysłowych.

OK compost HOME dotyczy produktów sprawdzonych pod kątem kompostowania w warunkach przydomowych, gdzie temperatury są niższe i mniej stabilne.

Na opakowaniu warto sprawdzić nie tylko samo logo, ale również numer certyfikatu oraz instrukcję dotyczącą prawidłowego zagospodarowania odpadu.

Cradle to Cradle Certified

Cradle to Cradle Certified to system oceniający materiały i produkty w kilku obszarach związanych z gospodarką obiegu zamkniętego i odpowiedzialną produkcją.

Aktualny standard obejmuje pięć głównych kategorii:

• bezpieczeństwo materiałów dla ludzi i środowiska,
• cyrkularność produktu,
• ochronę czystego powietrza i klimatu,
• zarządzanie wodą i glebą,
• sprawiedliwość społeczną.

Certyfikat może obejmować produkt lub materiał wykorzystywany do jego produkcji. Dlatego przed zakupem należy ustalić, czy oznaczenie odnosi się do całego opakowania, jego części czy konkretnego surowca.

EU Ecolabel

EU Ecolabel, czyli unijny znak ekologiczny, jest dobrowolnym systemem przyznawanym produktom i usługom spełniającym kryteria określone dla konkretnej grupy produktowej. Kryteria opierają się na standaryzowanych wymaganiach oraz ocenie wpływu środowiskowego.

Nie jest to jednak uniwersalny certyfikat wszystkich opakowań. Oznaczenie może dotyczyć między innymi wybranych wyrobów papierowych albo produktu znajdującego się w opakowaniu. Zawsze należy sprawdzić zakres certyfikacji.

Euroliść – certyfikat produktu, a nie opakowania

Unijne logo produkcji ekologicznej, nazywane Euroliściem, potwierdza spełnienie zasad dotyczących produkcji ekologicznej przez certyfikowany produkt rolny lub spożywczy.

Euroliść nie jest certyfikatem ekologiczności opakowania.

Jego obecność nie oznacza więc automatycznie, że butelka, folia, karton lub etykieta powstały z materiałów z recyklingu albo mają mniejszy wpływ na środowisko.

Czy papier, szkło lub plastik mogą być z góry uznane za ekologiczne?

Nie istnieje jeden materiał opakowaniowy, który będzie najlepszym rozwiązaniem w każdej sytuacji.

Rzeczywisty wpływ opakowania zależy między innymi od:

• ilości wykorzystanego materiału,
• masy i objętości,
• trwałości,
• liczby możliwych użyć,
• odległości transportu,
• sposobu produkcji,
• możliwości ponownego wykorzystania,
• lokalnego systemu zbiórki i recyklingu.

Lekka plastikowa butelka może wymagać mniej energii podczas transportu niż ciężkie szkło, ale jednorazowe tworzywo może jednocześnie powodować inne problemy środowiskowe. Papier może pochodzić ze źródeł odnawialnych, lecz powłoki, kleje i połączenia z innymi materiałami mogą utrudnić jego recykling.

Dlatego zamiast pytać wyłącznie: „Czy to papier, szkło czy plastik?”, lepiej sprawdzić:

Jak zaprojektowano całe opakowanie i co rzeczywiście stanie się z nim po użyciu?

Unijne regulacje dotyczące opakowań koncentrują się między innymi na ograniczaniu ilości odpadów, możliwości recyklingu, wykorzystaniu surowców wtórnych i rozwijaniu rozwiązań wielokrotnego użycia.

Jak zweryfikować deklarację ekologiczną krok po kroku?

1. Ustal, czego dotyczy deklaracja

Sprawdź, czy informacja odnosi się do:

• całego produktu,
• całego opakowania,
• pojedynczego elementu,
• procesu produkcji,
• transportu,
• surowca.

Hasło umieszczone dużym drukiem z przodu może dotyczyć jedynie niewielkiej części opakowania.

2. Poszukaj konkretnych danych

Wiarygodna komunikacja wykorzystuje liczby, zakresy i jasno określone porównania.

Zamiast:

bardziej ekologiczne opakowanie

lepsza będzie informacja:

opakowanie zawiera 60% tworzywa pochodzącego z recyklingu pokonsumenckiego.

3. Sprawdź punkt odniesienia

Przy deklaracjach typu „o 20% mniej plastiku” należy ustalić:

• z jakim opakowaniem dokonano porównania,
• z którego roku pochodzi poprzednia wersja,
• czy porównano produkty o tej samej pojemności,
• czy nie zmienił się zakres analizowanych elementów.

4. Zweryfikuj certyfikat

Wyszukaj:

• nazwę organizacji certyfikującej,
• numer licencji,
• kod certyfikatu,
• publiczną bazę danych,
• opis kryteriów.

Samo logo bez możliwości weryfikacji nie powinno być traktowane jako wystarczający dowód.

5. Przeczytaj instrukcję segregacji

Sprawdź, czy poszczególne elementy trzeba rozdzielić. Nakrętka, etykieta, pompka i korpus opakowania mogą być wykonane z różnych materiałów.

Deklaracja środowiskowa jest znacznie bardziej użyteczna, gdy producent jasno wyjaśnia, co zrobić z opakowaniem po jego opróżnieniu.

6. Sprawdź informacje poza frontem opakowania

Szczegóły mogą znajdować się:

• z tyłu etykiety,
• pod kodem QR,
• na stronie producenta,
• w karcie produktu,
• w regulaminie programu certyfikacyjnego,
• w raporcie dotyczącym wpływu środowiskowego.

Brak jakichkolwiek szczegółów poza dużym hasłem reklamowym jest sygnałem ostrzegawczym.

Checklista: 5 pytań przed zakupem produktu

Przed uznaniem opakowania za ekologiczne zadaj sobie pięć pytań:

1. Czy deklaracja zawiera konkretne dane, liczby lub źródła?
2. Czy dotyczy całego opakowania, czy tylko jednego elementu?
3. Czy certyfikat można sprawdzić w publicznym rejestrze?
4. Czy producent wyjaśnia, jak prawidłowo wyrzucić opakowanie?
5. Czy komunikacja opisuje także ograniczenia, a nie tylko korzyści?

Im bardziej precyzyjne i łatwe do sprawdzenia są informacje, tym mniejsze ryzyko, że mamy do czynienia z greenwashingiem.

Czerwone flagi, które powinny wzbudzić ostrożność

Uważaj szczególnie wtedy, gdy na opakowaniu znajdują się:

• ogólne hasła bez wyjaśnienia,
• zielone symbole przypominające oficjalne certyfikaty,
• procenty bez określonego punktu odniesienia,
• deklaracje dotyczące tylko niewielkiej części opakowania,
• określenie „biodegradowalne” bez podania warunków,
• informacja „z recyklingu” bez wskazania udziału materiału wtórnego,
• hasło „nadaje się do recyklingu” bez instrukcji segregacji,
• kod QR prowadzący wyłącznie do strony reklamowej,
• brak danych o organizacji certyfikującej,
• porównania, których konsument nie może zweryfikować.

Pojedyncza czerwona flaga nie zawsze oznacza celowe wprowadzanie w błąd. Powinna jednak skłonić do dokładniejszego sprawdzenia deklaracji.

Jak wybierać opakowania bardziej odpowiedzialnie?

Podczas zakupów warto preferować rozwiązania, które:

• wykorzystują możliwie mało materiału,
• nie zawierają zbędnych elementów,
• można ponownie wykorzystać,
• mają prostą konstrukcję,
• można łatwo rozdzielić na poszczególne frakcje,
• zawierają jasno opisany udział materiału z recyklingu,
• posiadają możliwe do zweryfikowania oznaczenia,
• są dostosowane do rzeczywiście działającego systemu zbiórki.

Najbardziej efektowne hasło nie zawsze oznacza najlepsze rozwiązanie. Często większe znaczenie ma prosta konstrukcja, mniejsza masa opakowania i czytelna instrukcja postępowania po jego użyciu.

Jak nie dać się nabrać na greenwashing?

Greenwashing w opakowaniach wykorzystuje dobre intencje konsumentów, ale można go rozpoznać. Najważniejsze jest oddzielenie wyglądu i języka marketingowego od informacji, które da się sprawdzić.

Przed zakupem zwróć uwagę na:

• dokładny zakres deklaracji,
• liczby i punkt odniesienia,
• rodzaj zastosowanego materiału,
• warunki kompostowania lub recyklingu,
• nazwę jednostki certyfikującej,
• numer licencji,
• instrukcję segregacji.
  
  Szukasz w 100% transparentnych, certyfikowanych opakowań dla swojego biznesu? Sprawdź naszą ofertę!